Ο νούς απέναντι στην άβυσσο

Το ποτάμι της ζωής
Κάθε πλάσμα κουβαλά μια γνώση που τη λέμε ένστικτο. Πες τη γνώση, ένστικτο ή πάθος – αυτή κινεί το μεγάλο ποτάμι της ζωής.

Ο παραπόταμος του νού
Τα πιο πολλά πλάσματα είναι σωλήνες με ειδίκευση στα άκρα.
Τα φυτά. Απο τη μια άκρη ρουφάνε τον ήλιο κι απο την άλλη ριζώνουν στη γη. Το βλαστάρι έχει τέτοια πάθος, που τρυπά και το τσιμέντο.
Τα ζώα. Απο τη μια άκρη τρέφονται κι απο την άλλη αναπαράγονται. Κοντά στο στόμα, εφύτρωσε ο νούς – μάτια, κεραίες κι αυτιά – για να βρίσκει την τροφή.
Ο νούς γεννήθηκε για να υπηρετεί το πάθος για ζωή. Αλλιώς στο μέρμυγκα, αλλιώς στο δελφίνι ή το σκύλο. Κι αλλιώς στον άνθρωπο.
Στον άνθρωπο ο νούς κοιτά το χρόνο που περνά: το χτές και κάποτε, το αύριο και μέλλον. Κοιτά πώς ήταν νέος, πώς θα είναι γέρος. Θέλει να βρίσκει αιτίες και κίνητρα. Να φαντάζεται πράγματα που δεν φαίνονται.

Απέναντι στην άβυσσο
Έτσι βλέπει κάτι που τον αγχώνει. Την άβυσσο. Την απλή αλήθεια της ζωής, ότι θα πάψει να υπάρχει, κάποια στιγμή. Που δεν τη βλέπουν τα άλλα πλάσματα.

Ο άνθρωπος δένεται με τους δικούς του κι ο χωρισμός πονάει. Η καρδιά δεν δέχεται την εξαφάνισή τους. Γιατί να τους καταπιεί η άβυσσος; Πώς να την πολεμήσει; Αυτή δεν είναι άγριο ζώο, πλημμύρα, κλεψιά. Οι άμυνες που ξέρει δεν έχουν πέραση. Χρειάζεται κάτι αλλιώτικο. Ζητά να ακυρώσει αυτό που ανακάλυψε: πως είμαστε μετέωροι στην άβυσσο, κεράκια πρόσκαιρα στο μαύρο πέλαγος.

Το πάθος προστάζει
Έτσι γεννιέται στον άνθρωπο κάτι που δεν το νιώθουν τα άλλα ζωντανά: ένα πάθος που το λέμε «μεταφυσική». Το λέμε έτσι διότι αγνοεί τα πρακτικά θέματα της φύσης – την τροφή, τον εχθρό, το κρύο – και χτίζει με το νού ένα νεο κόσμο, έξω απο τον φυσικό κόσμο όπου ζούμε. Μπροστά στην άβυσσο, το πείσμα για επιβίωση προστάζει στο νού:

Μην κοιτάς κατάματα αυτό που βλέπεις.
Δείξε μου πως όλα δεν είναι μάταια και παράλογα.
Φτιάξε μου έναν κόσμο που έχει σκοπό, όπου η ζωή μου έχει νόημα.

Ο νούς υπηρετεί το πάθος
Έτσι οι πρώτοι άνθρωποι, μαζί με το τσακμάκι που εφεύραν για να έχουν φωτιά, εφεύρανε και την ψυχή για να εξηγούν τα μεταφυσικά.

Για την ψυχή έχτισαν κόσμους που τους λέμε θρησκείες. Κάθε πολιτισμός έφτιαξε τη δική του θρησκεία, που θέλει η καθεμιά να προσφέρει παρηγοριά και προσδοκία. Και ενώ λένε πως είναι διαφορετικές, όλες είναι ίδιες διότι απαντούν στην ίδια άβυσσο, η καθεμιά με το δικό της τρόπο.

Ταυτόχρονα, το πάθος για μεταφυσική διχάζει το νού. Διότι ο νούς, στη μεταφυσική, στήνει άμυνες για να μη βλέπει την άβυσσο. Ενώ στη φύση, τη βλέπει ξεκάθαρα.

Ο νούς αντιμιλά στο πάθος
Αυτός ο διχασμός οδηγεί το νού – σε κάποιους – να αντιμιλά στο πάθος. Ο διαυγής νούς ελέγχει τον στρατευμένο νού. Τον εκφράζουν άνθρωποι όπως ο Εκκλησιαστής, ο Γκόγια, ο Έλιοτ και ο Καμύ. (Τώρα ξέρω γιατί με συναρπάζουν – η καθαρή τους ματιά. Μάς βοηθούν να δεχτούμε την άβυσσο και σε αντίστιξη, την ομορφιά της ζωής, το τραγικό της μεγαλείο).

Τέτοιοι άνθρωποι δεν αποστρέφουν το βλέμμα, κοιτάνε κατάματα την άβυσσο. Εξηγούν καλύτερα τη θέση μας απέναντί της. Δείχνουν την ανασφάλεια της μεταφυσικής, που συχνά γίνεται τυραννία και ξινίζει τη γλύκα της ζωής. Το κάνουν με λύπη, διχασμένοι, διότι κι αυτοί θα θέλαν να τους ζεσταίνει μια αυταπάτη, να τους προστατεύει μια λήθη.

Η καθημερινότητα υπηρετεί το πάθος
Αλλά δεν ταιριάζει στους πιο πολλούς ανθρώπους, αυτή η ήρεμη ματιά, που αν τη δέχονταν, ο κόσμος θα ήταν πολύ αλλιώτικος. Προτιμούν τις άμυνες που προσφέρει μια θρησκεία, προπαντός όταν δένουν με τα πάθη της καθημερινής ζωής. Με τον έρωτα και τους άλλους κύκλους του ανήκειν: οικογένεια, πατρίδα, γήπεδο. Με το κυνήγι για μεροκάματο, πλούτο, κυριαρχία κι ανάδειξη, περιπέτεια και μαστοριά. Με την ανάγκη ν’αφοσιωθείς σε κάτι.

Διότι όταν δεν προλαβαίνεις να δεις την άβυσσο, ή την ξεχνάς αν τύχει και τη δεις, όταν η καθημερινότητα παράγει λήθη, είναι κι αυτό μια προστασία.

—–

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s